Thesauri worden van oudsher ingezet om informatie op een uniforme wijze te voorzien van trefwoorden. Door af te spreken welke termen als trefwoord gebruikt mogen worden en deze vast te leggen in een thesaurus of gecontroleerde trefwoordenlijst, wordt het toekennen ervan meer consistent. Het helpt daarnaast een gebruiker bij het terugzoeken van documenten. Aan de hand van de thesaurus weet hij op welke termen hij informatie terug kan vinden.
Maar een thesaurus kan een gebruiker ook ondersteunen bij het zoeken in een zoekmachine, zonder dat er trefwoorden zijn toegekend. In de presentatie die ik onlangs gaf voor het Centraal Nederland Informatie Netwerk heb ik de verschillende toepassingen van thesauri en taxonomieën in zoekmachines besproken. Denk daarbij aan facetnavigatie, het aanvullen van een zoekvraag (autosuggest) of het uitbreiden van een zoekvraag met synoniemen. Voor de CNIN presentatie heb ik gebruik gemaakt van verschillende voorbeelden. Daarnaast word ik ook vanuit mijn adviserende rol voor onder andere de Thesaurus Zorg en Welzijn en de Politieacademie gevraagd naar aansprekende voorbeelden van zoekmachines die gebruik maken van een thesaurus.
Laat ik er een aantal op een rijtje zetten. Hieronder een aantal voorbeelden van veelal Nederlandse, vrij toegankelijke websites en zoekmachines, waarbij een thesaurus onder andere wordt ingezet als zoekvraagbegeleiding. Hierbij krijgt een gebruiker, op basis van zijn gebruikte zoektermen, alternatieve zoektermen aangeboden om zijn zoekvraag te verfijnen of uit te breiden. Deze termen zijn afkomstig uit een thesaurus.
- Aletta: Instituut voor vrouwengeschiedenis. Op basis van een zoekterm worden de RT’s, NT’s en BT’s van deze term getoond. Onder de noemer “zoek ook eens op” worden deze aan de gebruiker gepresenteerd. Een gebruiker heeft geen kennis van een thesaurus nodig om dit te begrijpen en gebruiken.
- IHLIA: Internationaal homo/lesbisch archief en informatiecentrum. De thesaurus wordt op een visueel aantrekkelijke manier weergegeven, zodat een gebruiker intuïtief met BT’s, NT’s en RT’s kan werken.
- WUR library: Wageningen University & Research center. Onder keyword lookup kun je zoeken naar een thesaurusterm en deze vervolgens gebruiken om op te zoeken. Omdat met broader, narrower en related terms wordt gewerkt, is kennis van een thesaurus wel vereist.
- Politieacademie. Een gebruiker kan zoeken op een trefwoord uit de thesaurus. Voordeel van deze toepassing is dat inzichtelijk gemaakt wordt hoeveel items deze term op zal leveren.
- Huiselijkgeweld.nl. De specifieker en gerelateerde termen uit de thesaurus worden hierbij visueel weergegeven. Bovendien worden de synoniemen van de term gegeven. Deze synoniemen worden ook automatisch in de zoekvraag meegenomen.
- Access Innovations: Een demosite van Search Harmony van Data Harmony. Het voorbeeld werkt zeker niet perfect, maar als je zoekt op ‘political figures’, worden er zoeksuggesties gegevens aan de hand van RT´s en NT’s. De gebruiker wordt overigens ook geholpen doordat tijdens het tikken van een zoekvraag de thesaurus meeloopt (auto-suggest).
Dit is zeker geen complete lijst en zal op termijn uitgebreid worden. Suggesties voor aanvullingen hoor ik overigens graag!
